معرفی روش اجرایی تاپ دان (بالا به پایین)
روش اجرای تاپ دان به عنوان یک روش اجرای کم ریسک و منحصربفرد امکان اجرای همزمان سازه و پایدارسازی گود را فراهم می‌کند. بدین صورت برای اجرای گودبرداری نیازی به هیچگونه روش پایدارسازی گود همانند خرپای حائل، نیلینگ و انکراژ و … وجود نخواهد داشت.
برای اجرا به روش تاپ دان ابتدا به ازای هر ستون پروژه چاهی با ابعاد متناسب با ابعاد ستون حفاری می‌گردد. عمق حفاری چاه از تراز زمین طبیعی تا زیر پی به اضافه شمع زیر ستون (حدود ۶متر) انجام می‌گردد.
سپس ستون‌های پروژه بصورت بتنی پیش ساخته یا فلزی از تراز زمین طبیعی تا زیر فونداسیون ساخته و درون چاه به صورت آویزان نصب شده و با دوربین نقشه برداری در جای خود تثبیت و شمع آن از بالا توسط لوله ترمی بتن ریزی می‌گردد.
پس از نصب کلیه ستون‌ها اقدام به خاکبرداری یک طبقه منفی نموده و دیوار و سقف طبقه مذکور اجرا می‌گردد.
به همین ترتیب خاکبرداری و اجرای سقف و دیوار طبقات منفی تا اجرای فونداسیون ادامه پیدا می‌کند.
برای نصب و جایگذاری ستون‌ها لازم است محل آن در ابعاد متناسب با مقطع ستون حفاری گردد. بدین منظور از تراز زمین طبیعی حفاری چاه شروع شده و بستگی به عمق شمع تا زیر شمع ادامه پیدا می‌کند. عملیات حفاری به صورت دستی و با دقت بالاتری نسبت به حفاری ماشینی قابل انجام است اما حفاری ماشینی دارای سرعت بالاتری در حفاری خواهد بود.
در حفاری محل ستون‌ها لازم است از شاقول و ریسمان کار استفاده شود تا با دقت کافی حفاری صورت پذیرد. همچنین ضروریست محل دقیق چاه توسط نقشه بردار پیاده سازی گردد.
ستون‌های بتنی و فلزی در دنیا به روش آویزان ( هنگ آپ) نصب می‌شوند و مقداری از انتهای ستون درون سبد شمع قرار گرفته و با بتن ریزی شمع کاملا با شمع درگیر می‌شود.
قبل از قرارگیری ستون‌ها با توجه به طرح، اقدام به ساخت سبد آرماتور(کیج) شده و درون شمع قرارداده می‌شود. سپس ستون در قطعات ۱۲ متری توسط جرثقیل نصب شده و بعد از تنظیم دقیق توسط دوربین نقشه برداری توسط لوله‌های نیوترمی بتن ریزی می‌گردند. پس از گذشت حدود ۱۲ ساعت به جهت جلوگیری از کمانش ستون حین ساخت طبقات، اطراف ستون با مخلوط خاک و سیمان پر خواهد شد.
در این مرحله اقدام به رگلاژ کف و پنل برداری دیوارهای حائل می‌گردد و عملیات اجرای دیوارهای حائل آغاز می‌گردد. پس از اتمام بتن ریزی دیوارهای حائل اقدام به اجرای سقف منفی یک در تراز همکف خواهد شد.
پس از بتن ریزی سقف منفی یک در تراز همکف امکان اجرای طبقات روسازه به صورت روش عادی وجود دارد.
پس از گیرش کامل سقف طبقه منفی یک و جمع آوری کلیه ابزارآلات می‌توان خاکبرداری را برای یک طبقه دیگر انجام داد.
برای خروج خاک از زیر سقف لازم است تا همزمان ماشین آلاتی چون مینی بیل و بابکت به صورت همزمان خاک را کنده و به محل بازشوی تعبیه شده در سقف منتقل کرده و توسط بیل یا بیل دکل بلند و یا بر حسب نیاز جرثقیل بوم خشک اقدام به خاکبرداری و بارگیری خاک می‌گردد.
مراحل سه تا پنج تکرار می‌گردند تا سازه در زیرزمین به مرحله اجرای فونداسیون برسد.
اجرای فونداسیون در روش تاپ دان به عنوان آخرین مرحله اجرای پروژه می‌باشد. بدین صورت پروژه تکمیل و آماده بهره برداری خواهد شد.
مهمترین مزایا و ویژگی‌های روش تاپ دان
- عدم نیاز به مجوز حقوقی و رضایت محضری ازهمسایگان مجاور
- امنیت بالاتر گودبرداری حین ساخت نسبت به سایر روش های پایدارسازی
- افزایش سرعت ساخت و ساز در دو جبهه طبقات مثبت و منفی
- کاهش ریسک آسیب به سازه‌های همجوار
- عدم وابستگی به شرایط جوی جهت اجرای سقف‌های زیرزمین
- ایمنی بیشتر کارگاه در طبقات منفی باتوجه به مسقف بودن
- امکان تکمیل طبقات مثبت زودتر از طبقات منفی جهت بهره برداری
معایب روش اجرای تاپ دان
- وابستگی به دانش فنی و تجربه و تخصص اجرایی بالا
- صعوبت اجرای دیوارهای یکطرفه و مهار آنها از روی خاک
- صعوبت خاکبرداری و افزایش هزینه به جهت استفاده از ماشین آلات کوچکتر
- صعوبت اجرای آببندی پروژه
تاپ دان بتنی با ستون‌های بتنی پیش ساخته
این روش در حال حاضر اقتصادی ترین و از لحاظ فنی دارای تاییده‌های نظام مهندسی و سایر ارگان‌های ذیربط می‌باشد. در روش اجرای تاپ دان بتنی با ستون‌های بتنی پیش ساخته نیاز است ستون‌ها با دقت بسیار بالا در محل کارخانه ساخته شوند. لذا ضروریست برای هریک از ستون‌ها نقشه شاپ تهیه شده و محل دقیق آرماتورهای متصل به ستون در تیر، سقف و دیوارها مشخص شده و به صورت رزوه دار قبل از بتن ریزی ستون کار گذاشته شود.
حمل و نصب ستون‌های پیش ساخته نیز نیاز به تخصص و تجربه کافی دارند.
تاپ دان فولادی
همانند تاپ دان بتنی پیش ساخته با این تفاوت که اسکلت سازه فولادی می‌باشد و ستون‌ها در محل کارخانه ساخته می‌شوند.
تاپ دان مرکب
متشکل از ستون‌های مرکب ( ترکیب فلز و بتن) می‌باشد. به این صورت داخل مقطع ستون یک قطعه فولادی با مقطع باکس یا اچ وحود دارد. برای اجرای این روش ابتدا مقاطع فلزی درون چاه نصب شده و همزمان با پیشرفت طبقات به سمت پایین مقطع ستون آرماتوربندی و قالب بندی و بتن ریزی می‌گردد.
استفاده از روش تاپ دان مرکب مناسب گودهای بسیار عمیق با تعداد طبقات روسازه بیشتر از ۱۰ طبقه می‌باشد. چرا که در همچین پروژه‌هایی مقاطع ستون بتنی بسیار بزرگ شده و امکان ساخت و نصب آن به صورت پیش ساخته وجود ندارد. از طرفی استفاده از این روش به دلیل حجم عملیات بیشتر در طبقات زیرزمین به منظور تکمیل مقطع ستون‌ها از صعوبت بیشتری برخوردار بوده و دستمزد اجرای طبقات زیرزمین در این روش از سایر روشها بالاتر می‌باشد.
نویسنده مقاله: علی فرخنده کیش رئیس هیئت مدیره شرکت ساختمانی فرابناسازان